Zijn blik herinner ik me niet meer, alleen dat hij kort zijn ogen afwende toen hij sprak. Ik voelde iets in me instorten. Hij zei ‘ja, leuk’ en viel daarna stil. Dit was een nee van iemand die mijn gevoel wilde sparen. Het wordt altijd nog pijnlijker als iemand je gevoel wil sparen.
We stonden bij de blauwe voordeur van mijn studentenhuis op Uilenstede, waar Jeroen, iemand met wie ik vrijwilligerswerk deed, iets kwam langsbrengen. We hadden wel eens een biertje samen gedronken in De Balie en ik dacht dat dat best vermakelijk was geweest. Maar alleen voor mij, ontdekte ik op dat moment. Zoals Bruce Willis in The Sixth Sense ineens ontdekt dat hij dood is en alle gebeurtenissen in een nieuw licht moet bezien, zo ontdekte ik dat ik niet voor iedereen leuk gezelschap was om een biertje mee te drinken.
Hiermee wil ik niet zeggen dat ik vol van mezelf was, of dat ik niet wist dat ik geen populaire jongen was. Maar blijkbaar dacht ik wel dat ik leuk gezelschap was voor mensen als Jeroen. Het was niet de eerste keer dat een overtuiging instortte, en niet de pijnlijkste, maar hij staat me bij omdat het een scherp moment was. Er zouden nog veel illusies volgen. Inmiddels weet ik dat ik ook best saai gezelschap kan zijn.
Een scheiding is ook een prachtige illusiekraker. Alleen wonen maakt het kristalhelder dat een aantal hardnekkige patronen toch van mij afkomstig bleken te zijn.
Leven met seizoenen en illusies opruimen
Het thema illusies bleef bij mij hangen door een podcast. In gesprek met Nynke Laverman vat Jaap Voigt zijn denken over leven met seizoenen heel helder samen. Hierin noemt hij juni als maand waarin illusies aan het licht komen en november een maand waarin het goed is je af te vragen welke illusies je hebt los te laten. Er zit veel wijsheid in de woorden van Jaap Voigt, dus luister het gesprek hier. Ik ga in ieder geval vaker bewust opruimen (niet alleen in mijn hoofd, ook fysiek).
In mijn werk spelen illusies een grote rol. Relatietherapie bestaat voor een deel uit illusies blootleggen die niet meer werken. Je zou kunnen zeggen dat relatiecrisissen ontstaan als partners elkaar gevangen houden in illusies over elkaar en de relatie. Je kan goed merken dat mensen zich vastklampen aan illusies die over de datum zijn als ze bijvoorbeeld niet in staat zijn nieuwe interpretaties van gedrag van hun partner te formuleren. Soms vraagt het loslaten van illusies over de ander en de relatie een rouwproces, en vaak vechten stellen liever dan dat ze rouwen. Een crisis vraagt dus openheid, terwijl tegelijkertijd openheid moeilijk op te brengen is als men onveiligheid ervaart en liefde mist. Maar neem die stap, want er is vrijheid en lucht aan de andere kant van de tunnel.
Illusies zijn niet slecht, we hebben ze nodig in een wereld waar we ordening in moeten brengen. Volgens mij wordt in het boeddhisme het idee dat wij losstaan van de rest van de wereld gezien als de eerste illusie van het ego – en als bron van lijden. Dit is echter tegelijkertijd een noodzakelijke illusie om te overleven. Het is dus niet de bedoeling alle illusies uit je leven te bannen, maar het is wel goed er af en toe de stofkam door te halen. Volgens Jaap Voigt is november daar het goede moment voor. Maar het vraagt wel van je dat je je af en toe durft te voelen als Bruce Willis in The Sixth Sense – of als Pieter van Breevoort aan de voordeur op Uilenstede.
Als je vastzit in een patroon met je partner, kun je je afvragen welke illusies over jezelf, de ander en je relatie je naar de kringloop kunt brengen. Je zult in je lijf opluchting voelen bij de illusies waar het om gaat.
